Schijnzelfstandigheid voorkomen:
hier moet u op letten

Het aantal zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) is de afgelopen jaren flink gestegen. Steeds meer mensen kiezen ervoor om volledig als zelfstandige werken of dit te combineren met een baan in loondienst. Deze trend brengt ook uitdagingen met zich mee, met name op het gebied van schijnzelfstandigheid. Schijnzelfstandigheid kan voor zowel de opdrachtgever als zzp’er onterechte voordelen opleveren. In dit artikel bespreken we wat schijnzelfstandigheid is, de huidige wetgeving hierover en de bijbehorende risico’s voor u als werkgever of zzp’er.

Schijnzelfstandigheid: wat is het precies?

Bij schijnzelfstandigheid presenteren opdrachtnemers zich als zelfstandige ondernemers, terwijl er eigenlijk sprake is van een dienstbetrekking. Op deze manier profiteren zij onterecht van fiscale faciliteiten voor zelfstandigen en dragen zij ten onrechte geen premies werknemersverzekeringen af. Voor een werkgever, ofwel opdrachtgever, is het van belang om na te gaan of er sprake is van echte zelfstandigheid of schijnzelfstandigheid. Een zzp’er die achteraf toch werknemer blijkt te zijn, kan voor de opdrachtgever namelijk flink in de papieren lopen.

Wanneer is er sprake van een arbeidsovereenkomst?

In de jurisprudentie is invulling gegeven aan de vraag wanneer er sprake is van een arbeidsovereenkomst. Volgens de wet:

• Moet er sprake zijn van de bevoegdheid van de werkgever om aanwijzingen en instructies te geven (gezagsverhouding).
• Moet de arbeid persoonlijk worden verricht.
• Moet de werkgever als tegenprestatie loon betalen

De Hoge Raad heeft in het Deliveroo-arrest verduidelijkt dat rechters ook kunnen beoordelen of het verrichtte werk ‘organisatorisch is ingebed’ in de organisatie en daarmee behoort tot de normale bedrijfsarbeid van de onderneming. Dit is slechts één van de factoren die in overweging moeten worden genomen; alle omstandigheden van het geval moeten in het geheel worden beoordeeld.

Nieuwe wetgeving: verduidelijking van het gezagscriterium

In het najaar van 2023 vond er een internetconsultatie plaats voor het wetsvoorstel ‘Wet verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden’. Dit voorstel moet de schijnzelfstandigheid aanpakken en het gezagscriterium verduidelijken. Het wetsvoorstel is naar aanleiding van de internetconsultatie gewijzigd. Eind juni 2024 is het aangepaste wetsvoorstel voor advies naar de Raad van State gestuurd. De Raad van State heeft op in november 2024 haar (negatieve) advies aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid gepubliceerd. Het is nu aan de minister om te beslissen of hij het wetsvoorstel aan de hand van het advies van de Raad van State wil aanpassen voordat hij het bij de Tweede Kamer indient. De arbeidsrechtjuristen binnen Moore DRV houden de ontwikkelingen met betrekking tot dit wetsvoorstel nauwlettend in de gaten.

Schijnzelfstandigheid en de handhaving hierop

Vanaf 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer volgens de normale regels op schijnzelfstandigheid. Risicosectoren zoals de zorg, de kinderopvang, de bouw en het onderwijs zijn al extra gewaarschuwd. De Belastingdienst kan naheffingen en boetes opleggen wanneer er sprake is van een arbeidsovereenkomst.

De risico’s van schijnzelfstandigheid voor de opdrachtgever

Blijkt achteraf dat er sprake was van een arbeidsovereenkomst? Dan loopt u als opdrachtgever het risico dat u de achterstallige loonbelasting, verlof, vakantietoeslag, premies werknemersverzekeringen en het werkgeversdeel in de pensioenpremie moet betalen. Bovendien kunt u ook boetes opgelegd krijgen.

De risico’s van schijnzelfstandigheid voor de zzp’er

Ook als zzp’er loopt u risico’s als de situatie anders blijkt te zijn. De Belastingdienst kan uw aangifte inkomstenbelasting controleren. Als de Belastingdienst u als werknemer aanmerkt, wordt uw aangifte gecorrigeerd waardoor bijvoorbeeld de zelfstandigenaftrek en de mkb-winstvrijstelling vervallen.

Wat kunt u doen als werkgever of zzp’er?

Werkt u met zzp’ers? Dan is het van belang alert te zijn. Breng de gemaakte afspraken en alle feiten en omstandigheden in kaart en beoordeel op basis van de aandachtspunten uit het Deliveroo-arrest of er sprake is van een arbeidsovereenkomst. Bespreek vervolgens hoe de arbeidsrelatie tussen u als opdrachtgever en de zzp’er voor de toekomst moet worden vormgegeven. Uiteraard kunnen onze specialisten u hierbij ondersteunen.